Abonesiz dergiler ve okursuz kitaplar cenneti
Aşağıdaki listede yer alan kitapları bir konuyu açığa kavuşturmak ve soru sormak için derledim. Açıkcası Mehmet Fuat “iyi şiir kötü şiiri kovar” dediğinde buna hiç de inanmayanlardandım, böyle birşey mümkün değildir. YAY-SAT konusunda dergilerde ve yazarlarda yarattığı panik hali, aslında şu aşağıdaki listede yer alan kitaplarla da çok ilgili. Dergiler son kaleydi ve o kale de düşmek üzere.
Bu isimlere herhangi bir edebiyat dergisinde kolay kolay rastlayamazsınız. Ama kitapları, şiir kitabı kategorisinde “çok satanlar” listesinde yer alacak kadar şiirle, şiir okuru ile içiçeler. Yusuf Hayaloğlu, İbrahim Sadri vb. isimleri de listeye katınız. Burada bir tuhaflık var, en azından şiir kamusu adına. Şiir kamumuzun rekoltesi (Metin Celal’in ifadesidir, çok sevdiğim için kullanıyorum, tarım toplumu şeysi) bir baskıda 500 kopya ve satışta da 300′dür. Fakat bu insanlar 30.000, 40.000 gibi rakamlara ulaşabiliyorlar. Nasıl, bunu merak ediyorum ben.
Merak etmeyin, çok satmak gibi bir derdim yok, zaten yazdığım şiirin, yaptığım şeylerin çok satması mümkün değil. Fakat “çok satabilenle” derdim var. Mehmet Fuat’ın ifadesine geri dönersek, “kovulmuşların” bu kadar başarılı olması bana batıyor. Şiirsel bir başarı değil bu, bunu kabul edelim. Attila İlhan’ın çok satması, İsmet Özel’in çok satması “tuhaf” değildir. Bu şairler, büyük şairlerdir, en azından büyük şiir dediğinizde anlarlar. Bu aşağıdaki listede yer alanlar, genelde medya denen mecrada, yüzleri ve isimleri fazlaca dolanan isimlerden oluşuyor. Bir yolunu bulup “şiir kitabı yazalım” fikrine sahip olmuşlar, şiirlerini yazmışlar ve çok satabilmişler, güzel. Ama nasıl?
Şiir dergilerinde göremediğimiz herşey “kötü”dür, demiyorum. Şiir kamusu henüz toplumun, insanlarımızın, vatandaşlarımızın “edebiyattan ne anlayabileceği” konusunda pek farkındalık ve söz sahibi değiller. Belki bir değişim söz konusudur, suyun başında duranlar yavaş yavaş yerlerini gençlere bırakıyordur. Ama bu değişimin, “şiir listesinde çok satan şairleri inceleme” fikrini taşıdığını sanmıyorum. Bu insanları bizim çıkardığım dergilerde göremezsiniz, çünkü biz biraz körüz. Bu açık. Yoksa adı şiir olan birşeyin 40.000 satıyor olması, bizde bazı “ampüllerin” yanmasına sebep olurdu. Nurullah Genç, hangi genç şairin ilgisini çekebilecek şeyler yazar artık ya da hangi edebiyat eleştirmeninin ilgisini çeker, bilmiyoruz.
Bu listenin edebiyat tarihine girebilmesi mümkün değil, yedekler bile değil bu. Ama şu var ki, şiir kamusunun eline bir veri verebiliyor. Orada “300 tirajlık” bir boşluk değil, en çok satan şiir kitabının tirajı kadar bir alan var. Bu alanı şu aşağıdakilerle ve müzmin çok satanlarla paylaşıyoruz ve açık ki onlar çok daha fazla pay alıyorlar ve bu, hiç de adil değil.
Adil olmayan başka bir şey daha var, yılda adam başına düşen kitap harcaması 2$ civarında. Yani Türkiye nüfusu içinde her birey, bir kez 2 dolarlık kitap alıyor, alabiliyor. Bu, elbette korkunç bir rakam. Ama kendimizi aldatmayalım, aşağıdaki kitapları alabilenler, bu ortalamayı 0.1 $’dan 2$’a çıkarıyorlar. Demek ki bu insanlar bir şekilde paralarını şiir kitabına verebilmek özgürlüğüne sahip. Demek ki insanların kafalarındaki “şiir” böyle birşey. Onları ortalamanın çok üzerinde para harcamaya itebildiğine göre, Ayşe Kulin, şiir yazıyor?
Ben bu listedeki kitapların hiç biri almadım, görmedim bile. Muhtemelen de hiç bir zaman görmeyeceğim, alıp, okumayacağım, ama bildiğim birşey var. Dağıtılamayan dergilerimizden sonra, satılamayan kitaplarımızla artık bir “hayalet cemiyet” olmaya doğru gidiyoruz. Ve bunun için hiç birşey yaptığımız da yok. Kendimizi kandırıyoruz. İşin ölçüsü kitap satmak değil elbet, ama gerçekten ölçü nedir ben merak ediyorum. Satılmayan ve dağıtılmayan dergilerimizle mi geleceğe kalacağız? Blast! iki sayı çıktı, Der Vantilotor 1 sayı. Bunlar geleceğe kalacaklar, muhtemelen. Çünkü içlerinde parlak bir fikir var, ama Allah aşkına cevap verin, çıkardığınız dergilerin neye faydası var? 50.000 kişi Yusuf Hayaloğlu kitabı satın alıyor ve sen 300 satan boktan bir dergiyi, her ay okura ulaştırmaya çalışıyorsun? Adam Yusuf Hayaloğlu seviyor işte, ve sen şiirden bahsediyorsun? Nasıl iş bu? Kim yahu o bahsettiğin halk, o başkaldıracak güruh?
İnsanlarımız, şairlerimiz küçük zevklerin insanları bu açık. İşin o tarafı ile aşağıdaki listede yer alan gerizekalıların ibişlerin bu hayattan anladıkları arasındaki fark, ikincilerin kesinlikle daha hırslı olması ve yaşadıkları zamanı anlaması, sanıyorum. Abonesiz dergiler ve okursuz kitaplar cenneti olarak 80 sonrası şiir edebiyat sosyologlarına ve ekonomistlerine, bu ülkenin gerçek malzemesi hakkında bilgi verecektir.
Hamiş: Doğan Hızlan, sağolsun henüz bu konuya el atmadı, acaba atabilecek mi, çok merak ediyorum. Kendisini “edebiyat bişeyi” ilan eden gerizekalılara sormak gerek? Emre Kongar’a da sormak gerek tabi, ona göre Doğan Hızlan şöyle birşeyler çünkü, bu ülkeye hediye edilen!
* Kitapyurdu.com’da en çok satılan 100 şiir kitabı arasından derlenmiştir.
** Ideefixe.com’da en çok satılan 100 şiir kitabı arasından derlenmiştir.
İşlerden
www.poetikhars.com/camera